Jak zmotywować dziecko do nauki? A może odwrócić lekcję?

????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????Naszym marzeniem jest, aby dzieci chciały chodzić do szkoły i z własnej, nieprzymuszonej woli przyswajały nową wiedzę. Z drugiej strony wiemy, że mają one wrodzoną, bezgraniczną ciekawość, potrafią powtarzać tysiące razy tę samą czynność (patrz: dziecko, które uczy się chodzić) oraz zwykle idą do szkoły pełne entuzjazmu. Potem niestety go tracą.

Co się dzieje? Gdzie tkwi błąd? Dlaczego oczekiwania obu stron nie spotykają się, mimo, że są w założeniu zbieżne? Jak zwykle „diabeł tkwi w szczegółach”. Program nauczania jest skierowany do grupy dzieci, których indywidualne talenty są przycinane do jednego wzorca. Na efekt nie trzeba długo czekać: pojawia się nuda, zniechęcenie, brak wiary we własne siły, itd. Szczególnie mocno widać to u nastolatków. W raporcie rocznym programu „Szkoła bez przemocy” z 2009 r., (za Marzeną Żylińską, Neurodydaktyka, str. 241) czytamy: „W szkołach podstawowych nudziło się najmniej, bo 31% uczniów, w gimnazjach 51%, a w szkołach ponadgimnazjalnych już ponad 60%.” Dane z kolejnych lat są podobne.

Tymczasem każde dziecko jest inne. Jest bardzo ciekawe świata, ale jego zainteresowania różnią się od tego, co akurat fascynuje koleżanki lub kolegów. Ania chciałaby poszerzać swoją wiedzę matematyczną, rozwiązywać coraz bardziej skomplikowane zadania, Tomek wie już więcej niż nauczyciel biologii o bakteriach i przyczynach wielu chorób, Magda ma talent plastyczny i z zaangażowaniem poznaje różne techniki artystyczne. Wszyscy mają ogromną potrzebę autonomii, zwłaszcza jest to widoczne u gimnazjalistów. Jeśli są jej pozbawieni przestają się angażować. Żeby się czegoś naprawdę nauczyć muszą pracować we własnym tempie,  samodzielnie zdobywać doświadczenie i wyciągać wnioski. W przeciwnym przypadku będą mieli ogromne problemy, aby przyswoić nową wiedzę, bo to sprzeczne z pracą mózgu.

Na szczęście pomysłowość ludzi nie zna granic. Przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii możemy wprowadzić metodę „lekcji odwróconej”,  dzięki której płyną następujące korzyści:

  • Uczniowie mają szansę odtwarzać wielokrotnie nowy materiał i pracować we własnym tempie.
  • Są bardziej zaangażowani – mogą aktywnie pracować, zamiast biernie wysłuchiwać wykładu, którego część nie rozumie, a część się nudzi, bo zna prezentowane wiadomości.
  • Mają stały dostęp do wykładów i materiałów – nie mogą stosować wymówek, że nie było ich na lekcji. To wymusza większą odpowiedzialność.
  • Stają się samodzielni, uczą się organizacji czasu, w większym stopniu mają wpływ na własny rozwój.
  • Dzięki częstszej pracy w grupach, lepiej współpracują i chętniej pomagają sobie nawzajem.
  • Podnosi się też ich poczucie własnej wartości, kiedy dzięki większemu wsparciu nauczyciela lub innych uczniów zaczynają rozumieć zagadnienia, które do tej pory były „czarną magią” i zdobywają lepsze oceny.
  • Nowe umiejętności są intensywniej ćwiczone, więc skuteczniej przyswajane.
  • Materiały samodzielnie tworzone przez ucznia są świetnym sposobem na zaspokojenie potrzeby autonomii i zaistnienia wśród rówieśników.
  • Nauczyciel ma więc większą satysfakcję i poczucie sensu pracy, kiedy może trafić ze swoim przekazem do wszystkich uczniów i osiągać coraz lepsze wyniki nauczania.
  • Rodzicom łatwiej śledzić postępy swoich dzieci i współpracować z nauczycielem, aby zapewnić właściwe wsparcie.

I jeszcze trochę statystyki ze strony EID (Edukacja Internet Dialog):
W 2013 roku okazało się, że według 450 nauczycieli odwrócone nauczanie:

  • w 88% zwiększyło satysfakcję z wykonywanego zawodu;
  • w 80% poprawiło nastawienie uczniów;
  • w 67% poprawiło wyniki testów – w szczególności słabszych uczniów;.
  • w 99% ma zamiar kontynuować pracę z tą metodą.

Najczęściej „odwracanymi” przedmiotami były przyroda i matematyka, a w 95% stosowano je w gimnazjach.

Co to jest lekcja odwrócona?

Cytując za Centrum Edukacji Obywatelskiej „Lekcja odwrócona zakłada odwrócenie tradycyjnego modelu tj. przekazywanie wiadomości na lekcji, ćwiczenie i utrwalanie ich w ramach pracy domowej. Praca domowa zadawana jest jakby przed lekcją, jako wprowadzenie do niej – uczniowie korzystając z materiałów przygotowanych przez nauczyciela zapoznają się z tematem lekcji przed zajęciami. Umożliwia to przeznaczenie zajęć lekcyjnych na grupową pracę uczniów, aktywności motywujące uczniów do pracy, takie jak dyskusja czy rozwiązywanie problemów, na stawianie pytań oraz ćwiczenie i utrwalanie nabytych wcześniej wiadomości i umiejętności.”

Lekcja odwrocona 2

Materiały, które otrzymuje uczeń do pracy samodzielnej powinny mieć formę filmików, podkastów, animacji, prezentacji, w mniejszym stopniu tekstową. Podręcznik w tej roli się nie sprawdza. Po zapoznaniu się z nowymi wiadomościami uczeń powinien odpowiedzieć na pytania lub wykonać przygotowane ćwiczenia. Chodzi o to, aby sprawdził, na ile zrozumiał temat. W klasie natomiast jest pora, aby wyjaśnić to, z czym uczeń ma ewentualnie trudności i zastosować nowe umiejętności w praktyce. Lekcja więc nie jest wykorzystana na realizację programu, ale zaspokojenie potrzeb ucznia. Uczeń i nauczyciel stają się partnerami w procesie edukacji.

Katie Gimbar i jej „odwrócona klasa”

Zachęcam do obejrzenia krótkich 2-3 minutowych filmów przygotowanych przez Katie Gimbar, nauczycielkę matematyki, która stosuje tę metodą od wielu lat:
filmy Katie Gimbar prezentowane z polskimi napisami.

Od czego się zaczęła jej przygoda z tym narzędziem? Od tego, że zauważyła, iż ucząc tradycyjnie może dotrzeć tylko do części uczniów. Dla tych, którzy mają większą wiedzę i wymagają wyzwań oraz tych, którzy potrzebują więcej pomocy nie wystarczało czasu. Postanowiła więc zacząć nagrywać krótkie wykłady do odtwarzania w domu, a czas na ćwiczenia przeznaczyła w klasie.

A oto inne obserwacje i pomysły Katie:
Czy wszyscy uczniowie oglądają zadany materiał? Oczywiście: nie. Ale z tym można sobie poradzić. Na początku warto wdrożyć uczniów do nowej metody i pokazać im, jak oglądać filmy, zatrzymywać je, robić notatki, odtwarzać ponownie. Należy też rozpoczynać lekcję od przejrzenia notatek oraz przedyskutowania zawartości filmu. Uczniowie odpowiadają na zadane pytania, a nauczyciel sprawdza zrozumienie. Jeśli w klasie są uczniowie, którzy nie widzieli filmu można ich odesłać do szkolnego komputera. Kolejnym krokiem jest praca w grupach, uczniowie powinni znać materiał, aby pracować z innymi, co ich zwykle mobilizuje do oglądania w domu. Każda grupa pracuje nad swoim zadaniem, a nauczyciel ma czas na wsparcie uczniów, którzy tego potrzebują. Krąży po klasie, zadaje pytania, rozwiewa wątpliwości, podrzuca zagadnienia do przedyskutowania w grupach zainteresowanych pogłębianiem tematu. Zachęca też uczniów, aby tworzyli własne filmy. To wyzwanie dla tych, którzy opanowali materiał – teraz podnoszą  swoje umiejętności na wyższy poziom wchodząc w rolę nauczyciela. To też świetny sposób na powtórkę materiału.

Jak przygotować lekcję odwróconą?

  • Zaczynamy od wyboru tematu i przemyślenia, czego uczeń ma się nauczyć na danej lekcji.
  • Następnie przygotowujemy materiał przeznaczony do samodzielnej pracy w domu:
    • Wykład w formie filmu lub prezentacji
    • Pytania lub ćwiczenia sprawdzające

    Materiał opracowujemy samodzielnie lub wskazujemy uczniowi, źródła z których powinien skorzystać.

  • Ostatnim krokiem jest zaplanowanie pracy uczniów w klasie.
    Uwaga! Macie Państwo znacznie więcej czasu na ćwiczenia.

    • Sprawdzenie zrozumienia – przegląd notatek, dyskusja,
    • Ćwiczenia w grupach – zespoły mogą mieć wyrównany lub zróżnicowany poziom umiejętności i zainteresowań. Warto stosować różnorodne podziały.
    • Podsumowanie lekcji.

W trakcie lekcji można stosować różne metody aktywne – np. burzę mózgów, drzewo decyzyjne, debatę, gry dydaktyczne, studium przypadku. Warto tworzyć sytuacje problemowe, które dadzą się rozwiązać za pomocą nowej wiedzy i umiejętności, z którą uczeń miał okazję zapoznać się w domu.

Praca, która została zapoczątkowana w klasie, może być kontynuowana na platformie internetowej w formie:

  • Dyskusji na forum
  • Opracowania nowych zagadnień np. na Wiki
  • Prezentowania własnych filmów uczniów, które mogą służyć do powtórki materiału
  • Opracowania własnych zadań do repetytorium.

Jak tworzyć własne materiały?

Przy tworzeniu własnych materiałów warto skorzystać z przygotowanego przez zespół Edukacji Przyszłości poradnika „Jak Tworzyć Filmy W Stylu Khan Academy? Poradnik Krok Po Kroku.”:

Gdzie szukać materiałów?

Katie Gimbar uważa, że najlepiej działają materiały przygotowane samodzielnie. To zwiększa poziom zrozumienia materiału, bo przecież każdy nauczyciel tłumaczy w inny sposób, a uczniowie są do tego przyzwyczajeni. Poza tym nauczyciel pokazuje, że dba o klasę, co buduje relacje między nim, a uczniami i rodzicami. Niemniej jednak warto korzystać również z materiałów ogólnodostępnych, aby mieć czas na zgromadzenie własnej bazy oraz urozmaicić nauczanie. Proponowane poniżej platformy dają też możliwości ćwiczeń i zarządzanie procesem przyswajania i sprawdzania wiedzy.

EDUKACJA PRZYSZŁOŚCI

Na stronie polskiej Khan Academy zostało zawieszonych ponad 1400 filmów z różnych dziedzin nauki. Na razie nie ma wielkiego wyboru, ale ta liczba stale rośnie. Są to tłumaczone materiały angielskie lub wstawiane materiały opracowane przez polskich nauczycieli. Oprócz filmów, które prezentują dany materiał znajdują się tam zestawy ćwiczeń, które pozwalają sprawdzić, na ile uczeń zrozumiał i przyswoił nową wiedzę, niestety tylko  z matematyki.

Polecam strony, na których znajdują się materiały:

  • platforma – https://pl.khanacademy.org/coach/dashboard
  • filmy – https://www.youtube.com/user/KhanAcademyPolski/featured
  • samouczki – https://www.youtube.com/playlist?list=PLUchO7GuOkaDabnCyRj-0aPVZENeFOgJM

Czym jest Akademia Khana, jakie materiały można tam znaleźć, jak działa platforma, jak łączyć ideę odwróconej klasy i gamifikację dowiemy się z wykładu, który odbył się na konferencji INSPIRACJE 2014 pt. „Akademia Khana – zrób to sam/a” autorstwa Katarzyny Gorzędowskiej, nauczycielki matematyki, odpowiedzialnej za bazę wiedzy matematycznej w polskiej sekcji Khan Academy.

A oto korzyści płynące z wykorzystania platformy:

  • Gamifikacja – uczniowie mają szansę pozytywnie rywalizować wchodząc na kolejne poziomy umiejętności. To sprawia, że nauka zaczyna być przyjemnością.
  • Mogą pogłębiać swoje zainteresowania – samodzielnie zdobywają nową wiedzę na coraz wyższych poziomach zaawansowania.
  • Nauczyciele mają dostęp do zadań wykonywanych przez uczniów i wiedzą doskonale, w czym powinni pomóc.

TED Ed

Dużą bazę materiałów do lekcji odwróconych znajdziemy na TED Ed. Niestety są w języku angielskim. Ale warto skorzystać z inspiracji. Filmy uzupełnione są o pytania testowe, dodatkowe materiały służące pogłębieniu danego zagadnienia oraz miejsca, gdzie może się odbyć dyskusja prowadzona przez nauczyciela.

FREELEARNING

Materiały w języku polskim można znaleźć na Freelearning.pl Mają one różną wartość, ale co ważne niektóre zostały przygotowane przez uczniów. Mogą więc być inspiracją do podobnych przedsięwzięć.

Przykłady lekcji odwróconych

Polski „wynalazek”

Co ważne, niezależnie od obecnie robiącej karierę metody amerykańskiej w Polsce została opracowana strategia wyprzedzająca. Jej autorami są specjaliści z Poznańskiego Uniwersytetu Adama Mickiewicza oraz Ogólnopolskiej Fundacji Edukacji Komputerowej.  W tej metodzie uczeń znacznie bardziej samodzielnie zbiera informacje potrzebne potem do pracy na lekcji. Pomaga mu w tym specjalna platforma edukacyjna. Więcej można przeczytać w artykule „Strategia wyprzedzająca tradycyjną lekcję”.

 

Bibliografia

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *